Herlaai - Die Basiese beginsels


Herlaai van ammunisie is nie net ñ lonende stokperdjie nie , dit raak ñ lewenswyse vir vuurwapenliefhebbers  . Dit stel die herlaaier in staat om self akkurate ammunisie te produseer vie eie gebruik.

Is herlaai gevaarlik?

Herlaai is veilig met die hedendaagse dryfmiddels . Dit is nie so onstabiel soos die swartkruit van die verlede nie .Daarom word hedendaagse kruit nie beskou as ñ ontplofbare stof nie , maar as ñ dryfmiddel wat slegs ontbrand na regte aanwending soos met die ontsteking van ñ slagdoppie.

Indien nugtere oordeel en die gebruiksaanwysings gevolg word , is herlaai baie veilig. Dit is egter belangrik om altyd veiligheid eerste te stel . Die dra van ñ veiligheidsbril is nie vir spoggerigheid nie , dit beskerm jou waardevolste bates .
LW. Dit is onveilig om iemand anders se herlaaide ammunisie te skiet ( Die ladings mag dalk nie by jou geweer pas nie ). Hou by jou eie en slegs jou eie handewerk.

Is dit moeilik om te herlaai?

Die herlaai proses is redelik eenvoudig gesien in die lig dat daar slegs vier komponente is waaruit ñ koeël bestaan . Die Dop , Die Slagdoppie , Die Dryfmiddel en die Koeëlpunt

Herlaai

Met die afvuur van ñ vuurwapen word die slagdoppie deur die slagpen geaktiveer , die slagdoppie ontbrand en laat die dryfmiddel vlamvat en deur die opbou van gas word die projektiel vorentoe gestoot deur die loop .  Nadat die skoot afgevuur is , bly die doppie en gebruikte slagdoppie oor . Die geelkoper doppie kan meermale gebruik word deur die ou slagdoppie te verwyder , die doppie tot sy oorspronklike afmetings te pers , vul met nuwe slagdop , die regte hoeveelheid  kruit en ñ koeëlpunt van die regte kaliber en jy het jou eerste rondte herlaai . Dit is die herlaaiproses in eenvoudige terme

Is herlaaide ammunisie goed en is daar besparing deur te herlaai?

Herlaaide ammunisie is gewoonlik meer akkuraat as fabrieks ammunisie omdat die optimum lading vir elke wapen ontwikkel kan word . Die doppies , wat een van die duur komponente van ñ koeël is , kan in sommige gevalle tot meer as twintig keer herlaai word  . Met alles in ag geneem , kan ñ skut tot 50% of meer in een seisoen spaar op sy ammunisie.
Toerusting - Wat word benodig  en hoeveel sal die kapitale uitleg wees?
Jy benodig ñ pers , ñ stel matryse vir jou kaliber, ñ skaal , ñ botteltjie “case lube “ , ñ olie kussing en borseltjie om die doppie se nek aan die binnekant te smeer. Hierdie is die noodsaaklikste items en behoort jou nie meer as R2500.00 uit jou sak te jaag nie .
Afhangende van hoeveel jy skiet , kan besparings baie gou jou basistoerusting betaal .

R C B S , Lee en Layman is bekende handelsname vir herlaai toerusting .

Wees gewaarsku  daar is baie “ gadgets” op die mark wat herlaaiers kan gebruik om die taak nog makliker , duurder en meer sekuur te maak . Voornemende herlaaiers kan egter met die basis begin en later ‘ die nice to haves “ aanskaf.

Herlaaiers is gewoonlik beter skuts omdat hulle deur besparing meer kan oefen.

HERLAAI deur Kobus Jooste

Herlaai

Om te kan skiet, herlaai skuts reeds vir baie langer as wat die hedendaagse herlaaier besef. Ons voorvaders was reeds daarmee besig toe hulle swart kruit en loodballe in die lope van hulle voorlaaiers ingestamp het. In Engels word die term Reloading meestal gebruik om die herlaai-proses te beskryf. Histories was die term Handloading in gebruik en het verwys na die privaat vervaardiging van ammunisie deur die gebruik van komponente nie voorheen in gebruik nie. Hulle was die voorgangers van die moderne herlaaier en moes klaarkom met relatief primitiewe hand-gereedskap. Die term Reloading het later in gebruik gekom en verwys na die  privaat vervaardiging van ammunisie  deur die gebruik van voorheen gevuurde doppe met nuwe koeëls, dryfmiddel en slagdoppies. Dit alles gaan terug tot die laat 1800’s en die vroeë 1900’s en vandag word hierdie twee terme sinoniem gebruik.

Terwyl meeste van die basiese beginsels dieselfde gebly het as in die vroegste jare, het herlaai ‘n ware renaissance ondergeaan.  Vandag het die skut toegang tot hoogs-gevorderde presisie toerusting en ‘n feitlik onbeperkte voorsiening in top-gehalte komponente met die ondersteuning van ‘n omvangryke bron van herlaai-inligting wat selfs rekenaarprogramme insluit.

Dit alles het herlaai gebring tot waar dit vandag staan. Alhoewel daar duidelik ‘n hele aantal redes is waarom daar herlaai word, is dit nie alleen lonend nie, maar ook genotvol. Die eerste aansporing tot herlaai kan aan die behoefte om te spaar toegeskryf word. Die mate van besparing wat wel bereik kan word sal bepaal word deur die kalibers wat herlaai word en die toerusting en komponente wat gebruik word.

Vir alle skuts is die primêre rede vir helaai sekerlik, akkuraatheid. Die vlak van akkuraatheid waarna gestrewe word mag wel verskil, maar nie die toewyding daaraan nie. Herlaai stel ook skuts in staat om hoë vlakke van skiet-aktiwiteite te geniet en sodoende groter skietvernuf te ontwikkel. Dan is daar nog die groot verskeidenheid van koeëls wat die jagter in staat stel om die beste koeël in terme van gewig en konstruksie vir bepaalde jagomstandighede te selekteer. En later raak dit sommer jou stokperdjie ook.

Is dit veilig? Nie ligtelik gesproke nie. Herlaai is alleen veilig solank dit deur verantwoordelike persone onderneem word wat bereid is om die regte manier van die begin af te leer. Leer die regte prosedures en prosesse en jou geweer sal in een stuk bly funksioneer en jy sal nie die dienste van ’n chirurg nodig kry nie. Benader dit ligtelik en jy speel met druk van meer as 4 220 Kg per cm² (430 Mpa) in ’n baie baie klein volume.

Herlaai

Die hantering en voorbereiding van die dop is dus ‘n saak van uiterse belang in die herlaai proses.
Hierna volg ’n aantal aantekeninge en notas rakende die verskillende aspekte van herlaai en die herlaai-proses. Die vier komponente van die volledige rondte is die Dop; die Slagdop; die Koeël en die Dryfmiddel. Die dop (nie die een met eisj nie) bring alles bymekaar om ‘n patroon daar te stel wat in ‘n geweer afgevuur kan word. Dit vorm ook die omhulsel wat die ontbrandingsgasse  binne die kamer van die geweer beperk. Van die vier komponrnte wat genoem is, is die dop die enigste waarmee gewerk kan word en wat weer en weer gebruik kan word.  Die ander komponente is gegewe vaste komponente en word sonder modifikasie of aanpassing aangewend.

Ten einde optimale resultate met herlaai te verkry is dit belangrik om altyd in gedagte te hou dat hoe meer veranderlikes jy kan uitskakel, hoe meer bevredigend sal jou resultate wees. In die sorgvuldige voorbereiding van die dop kan ‘n hele aantal veranderlikes uitgeskakel word om sodoende akkuraathied te bevorder.

Voorbereiding van Doppe vir Herlaai - Voorheen Gevuurde Doppe
In die voorebreiding van doppe word onderskeid getref tussen doppe wat reeds in ‘n geweer gevuur is en nuwe doppe wat nog nie gebruik is nie.  Hierdie bespreking word tot die voorbereiding van reeds gevuurde doppe beperk. Die voorbereiding van NUWE DOPPE word hierna afsonderlik bespreek.
WAARSKUWING:  Gebruik verkieslik reeds gevuurde doppe wat in die geweer geskiet is waarvoor jy gaan herlaai.

Primêre Inspeksie
Elke dop moet sorgvuldig deurgekyk word vir die volgende:
i.    Krake, barste en duike in die nek en/of sywande asook abnormale uitswelling van die dop
ii.    Tekens in die beginstadium van skeiding by die kopgedeelte (Incipient case head separation)
iii.    Doughnut (Veral by 243 doppe, maar kan by ander kalibers ook voorkom)
iv.    Slagdop-Kamer – gaslekke en/of los slagdoppies
v.    Uittrekker-snymerke op agterkant van dop (Teken van hoë druk)

Skoonmaak (Dop Buite & Nek Binne)
Moenie toelaat dat jou doppe lyk asof jy dit op een of ander Boere-Oorlog slagveld opgetel het nie.
Die mees ideale (en maklikste) manier om doppe skoon te maak is natuurlik ‘n tuimelaar (tumbler). Indien dit nie byderhand is nie, kom dit neer op een vir een met die hand skoonmaak. 
Skoonmaakmiddels wat amoniak bevat soos byv. “Brasso”, moet ten alle koste vermy word. Gebruik “Brillo” of fyn staalwool wat in houtwerk gebruik word.

Maak die binnekant van die nek goed skoon met ‘n nek-borsel. Dit help dat die uitsitbal (expander ball) makliker deurskuif en verhoed aanpaksel aan die uitsitbal.

Terugpers / Maatdruk (“Resizing”)
Die belangrikste aspek van die maatdrukproses is die mate waartoe die dop teruggedruk gaan word, of vollengte of die nekgedeelte alleen. Verskillende matryse (dies) is ter sprake en die korrekte opstel van die matrysse is belangrik. 
‘n Volgende bespreking sal hieraan aandag gee.

Skoonmaak van Slagdopholte
In die maatdruk proses word die gebruikte slagdop uitgepers.  Die koolstof residu wat in die holte agterbly moet met ‘n borseltjie verwyder word ten einde te voorkom dat dit met die montering van die nuwe slagdop inmeng.

Kontroleer Doplengte
Elke keer dat die dop gewerk word, afgevuur en teruggedruk word, rek die dop en kan die lengte die standaard doplengte oorskry wat gevaarlike drukstoestande tot gevolg kan hê. Indien die doplengtes verskil, verskil ook die deel van die koeël wat deur die dop vasgehou word en voer ‘n veranderlike in.  Na die terugdruk van die dop moet die doplengtes gemeet word om te verseker dat die maksimum toelaatbare dimensies nie oorskry word nie. Waar nodig moet die doplengte dan teruggesny word voordat met groepering van die doppe voortgegaan word. Herlaai handboeke bevat besonderhede van standaard doplengtes waarna verwys moet word. Al is die doplengtes ook binne toelaatbare dimensies, is dit nogtans raadsaam om vir eenvormigheid, al die dopnekke tot dieselfde lengte terug te sny.

Ontbraam (de-burr) Dopnekke
Indien die dopnekke teruggesny is, moet die nekke ontbraam word met ‘n ontbramer (deburring tool). Net genoeg om die braam weg te vat, nie te veel nie.  Indien ‘n lae-sleur skuins-ruimer (VLD Chamfer / Reamer) beskikbaar is, kan die binnekant van die dopnekke ligies geruim word. Die skerp 22 grade van die skuins-ruimer verseker dat die koeël met plasing gladweg in die dop ingly en voorkom skade aan die koeël deur skerp dopwande.  “VLD” staan vir  very low drag.

Groepeer
Hier is ‘n ideale geleentheid om veranderlikes uit te skakel en doppe so te groepeer dat elke lot so na as moontlik aan identies is. 
Groepeer altyd doppe van dieselfde fabrikaat saam en herlaai elke fabrikaat afsonderlik van die ander met die nodige aanpassing aan ladings met elke verandering.
Bepaal die volume van elke dop en groepeer daarvolgens. Dit verseker dat die spasie waarin die ontbranding van die dryfmiddel plaasvind, so na as moontlik dieselfde is. Die volume van die dop kan gemeet word deur dit met water te vul en die gewig van die water te bepaal. Dit is akkuraat, maar egter ook ‘n baie tydsame proses en een wat nie baie byval sal vind nie.Die weeg van doppe is ‘n alternatief wat ‘n redelike aanduiding kan gee uit die veronderstelling dat doppe van dieselfde fabrikaat min of meer dieselfde dikte wande sal hê.  ‘n Elektroniese skaal is ideaal vir die taak, maar ‘n meganiese skaal (Beam Scale) kan ook werk alhoewel nie so vinnig nie. Die persentasie variasie sal grootliks afhang van hoeveel doppe beskikbaar is. Met ‘n beperkte hoeveelheid doppe kan die variasie nie te fyn geny word nie anders eindig jy op met lotte van vier of vyf doppe per lot.
Doppe wat dieselfde aantal kere herlaai is, moet ook altyd saam groepeer word.

Finale Inspeksie
Voordat dat daar met die herlaaiproses voortgegaan word, moet elke dop weer nagegaan word ten einde seker te maak dat geen gebreke teenwoordig is wat in die proses na vore gekom het nie.

Voorbereiding van Doppe vir Herlaai - Nuwe Doppe
Die vorige bespreking het gegaan oor die voorbereiding van doppe wat reeds gevuur was. Die feit dat doppe nuut is en nog nooit in ‘n geweer geskiet is nie, beteken nie dat die doppe geen aandag nodig het nie en vir herlaai gereed is nie. Nuwe doppe vir ‘n betrokke kaliber sal uit die aard van die saak standaard wees en kan met veiligheid gebruik word indien die nekke nie beskadig is nie. Dit is egter nie die ideaal nie. Hierdie mooi blink nuwe doppe het eers bietjie aandag nodig voor jy hulle gaan laai.

Vooraf Inspeksie
Alhoewel daar nou nie verwag word om die tipe gebreke wat by reeds gevuurde doppe aanwesig kan wees aan te tref nie, is dit nogtans raadsaam om die doppe goed deur te kyk ten einde seker te maak dat almal skoon en gesond is.

Terugpers / Maatdruk (“Resizing”)
Die nek van die nuwe dop moet behoorlik gevorm word en dit is dus raadsaam dat die dop vollengte teruggedruk word. Dit verseker ook dat die dop in alle opsigte die regte mate en vorm het. Hier is die opstel van die maatdruk-matrys (resizing die) van uiterse belang.

Doplengte
Alhoewel die doplengtes binne standaard behoort te wees, is dit steeds nodig om die doplengtes te sny ten einde eenvormige lengtes te verkry en te verseker dat die voorkante gelyk is. Na die sny proses moet die nekke ontbraam word met ‘n ontbramer (deburring tool). Net genoeg om die braam weg te vat, nie te veel nie.  Indien ‘n lae-sleur skuins-ruimer (VLD Chamfer / Reamer) beskikbaar is, kan die binnekant van die dopnekke ligies geruim word. Die skerp 22 grade van die skuins-ruimer verseker dat die koeël met plasing gladweg in die dop ingly en voorkom skade aan die koeël deur skerp dopwande. “VLD” staan vir  very low drag.

Sny Slagdopholtes Eenvormig
Die diepte van die slagdopholte in verskillende doppe kan van mekaar verskil, veral wanneer die doppe van verskillende vervaardigers met mekaar vergelyk word. Hierdie aksie verskaf die herlaaier weereens die geleentheid om veranderlikes uit te skakel en  verbeterde resultate te verkry. Die apparaat wat vir hierdie funksie gebruik word is bekend as ‘n primer pocket uniformer. Dit het ‘n snyvlak net aan die voorkant en pas presies in die slagdopholte. Dit is nie verstelbaar nie (so jy kan nie ‘n fout maak nie) en sny die diepte van die slagdopholte tot standaard diepte.

Ontbraam die Vlamgat
Met die deurslaan van die vlamgat in die vervaardigingsproses van die dop, bly puntjies koper in die vlamgat aan die binnekant van die dop agter. Hierdie onegaligheid op die rand van die  vlamgat  aan die binnekant van die dop kan oneweredige verspreiding van die slagdop se vlam oor die dryfmiddel veroorsaak. Deur die vlamgat te ontbraam word hierdie onegalighede weggesny. Die apparaat wat vir hierdie funksie gebruik word is bekend as ‘n flashhole uniformer. Dit het ook ‘n snypunt wat deur die vlamgat gaan en terselfdertyd die vlamgat eenvormig sny. Veral vir die gebruik van hierdie stukkie gereedskap, is dit noodsaaklik dat die doplengtes tot dieselfde lengte gesny word.

Sny van Nekwande
Hierdie proses benodig twee instrumente wat nogal heelwat kan kos. ‘n Mikrometer en ‘n Buite-Neksnyer (Outside Neck Turner). Met die Mikrometer word die dikte van die nek van die dop gemeet en met die Snyer word die diktes tot dieselfde maat gesny. Die sny van dopnekke is ‘n belangrike deel van die voorbereiding van doppe, veral in die geval van pasmaak gewere. Dit is egter ‘n onderwerp op sy eie en word nie hier verder hanteer nie.

Groepeer
Groepering van doppe in lotte ten einde so nog veranderlikes uit te skakel, is steeds baie belangrik.  Sonder dit sal al die werk wat tot nou gedoen is nie die gewenste bydrae lewer nie.
Bepaal die volume van elke dop en groepeer daarvolgens. Dit verseker dat die spasie waarin die ontbranding van die dryfmiddel plaasvind, so na as moontlik dieselfde is.  Die volume van die dop kan gemeet word deur dit met water te vul en die gewig van die water te bepaal. Dit is akkuraat, maar egter ook ‘n baie tydsame proses en een wat nie baie byval sal vind nie. 
Die weeg van doppe is ‘n alternatief wat ‘n redelike aanduiding kan gee uit die veronderstelling dat doppe van dieselfde fabrikaat min of meer dieselfde dikte wande sal hê. ‘n Elektroniese skaal is ideaal vir die taak, maar ‘n meganiese skaal (Beam Scale) kan ook werk alhoewel nie so vinnig nie.
Die persentasie variasie sal grootliks afhang van hoeveel doppe beskikbaar is. Met ‘n beperkte hoeveelheid doppe kan die variasie nie te fyn geny word nie anders eindig jy op met lotte van vier of vyf doppe per lot.

Finale Inspeksie
Voordat dat daar met die herlaaiproses voortgegaan word, moet elke dop weer nagegaan word ten einde seker te maak dat geen gebreke teenwoordig is wat in die proses na vore gekom het nie.

Die gebruik van hierdie inligting is die persoonlike verantwoordelikheid van die Herlaaier en nog die Suid-Kaap Jagters en Bewaringsvereniging, nog die skrywer van die notas aanvaar enige aanspreeklikheid vir die gebruik van die inligting nie

Fri, 25 Jan 2019